15/07/2015

พจนานุกรม สอ เสถบุตร

          “นรชาติวางวายมลายสิ้นทั้งอินทรี สถิตย์ทั่วแต่ชั่วดีประดับไว้ในโลกา” ชาวไทยส่วนใหญ่ต่างรู้จัก สอ เสถบุตร ในฐานะผู้แต่งพจานานุกรมอังกฤษ – ไทยเพียงอย่างเดียว แต่เบื้องหลังความสำเร็จของ สอ เสถบุตร กลับมีวิถีชีวิตที่น่าสนใจและน่าศึกษาไม่แพ้งานเขียนของท่าน มีเพียงไม่กี่คนที่จะทราบว่า สอ เสถบุตร บุคคลผู้แต่งพจนานุกรมอังกฤษ – ไทย ให้คนอีกหลายต่อหลายคนได้ศึกษา เคยมีบทบาทสำคัญในงานส่วนตัวและงานราชการที่แปลกและน่าศึกษาเป็นอย่างยิ่ง

sor

          คุณสอ เสถบุตรถือกำเนิดเมื่อ วันที่ 10 กุมภาพันธ์ พ.ศ.2466 เป็นบุตรคนโตของนายสวัสดิ์ เศรษฐบุตรและ นางเกษร เศรษฐบุตร มีน้องสองคนคือ นางสงวน (เศรษฐบุตร) ช่วยจุลจิตและนายแสวง เศรษฐบุตร ชีวิตในวัยเด็กของคุณสอ เสถบุตร เหมือนเด็กผู้ชายทั่วไปจุดเด่นตรงที่ความกตัญญู ความมานะอุตสาหะยึดมั่นในอุดมคติของตนเองอยู่เป็นนิจ ประกอบกับมีความซื่อสัตย์ทั้งกับตนเองและผู้อื่นเมื่ออายุได้ 15 ปี

          คุณสอ เสถบุตร ต้องรับหน้าที่ “ผู้นำครอบครัว” แทนบิดาที่เสียชีวิตลงพร้อมกันกับฐานะทางครอบครัวที่เริ่มแย่ ลงเรื่อย ๆ จนทำให้คุณสอ เสถบุตรต้องเรียนและทำงานเสริมโดยเป็นครูสอนภาษาไทยให้กับชาวต่างชาติ การที่ คุณสอ เสถบุตร เป็นครูนี้เองที่ทำให้ท่านมีความเชี่ยวชาญในการใช้ภาษาทั้งภาษาไทยและภาษา อังกฤษ และยิ่งมีความชำนาญขึ้นเมื่อได้ทำหน้าที่เป็นผู้ดูแลห้องสมุด หลังจากนั้น คุณสอ เสถบุตร ได้รับทุนเล่าเรียนหลวง (King’s Scholarship) ไปศึกษาต่อในระดับปริญญาตรีเกียรตินิยมในสาขาธรณีวิทยาและสาขาวิศวกรรมที่ประเทศอังกฤษ

          ในช่วงที่คุณสอ เสถบุตรศึกษาอยู่ที่ประเทศอังกฤษนั้น ได้ทำงานเสริมเป็นเลขาธิการของสามัคคีสมาคมและบรรณาธิการหนังสือพิมพ์ สามัคคีสาร อีกทั้งยังเขียนหนังสือส่งให้กับหนังสือพิมพ์ไทย ท่านยังเขียนบทความให้กับหนังสือพิมพ์ Bangkok Times และรับจ้างแปลแจ้งความของห้างร้านที่ส่งสินค้ามาขายในประเทศไทยในช่วงที่ ท่านกำลังฝึกงานอยู่ด้วย เมื่อกลับมาประเทศไทย คุณสอ เสถบุตรได้เข้ารับราชการในกรมโลหะกิจ ต่อมาท่านได้ย้ายมาทำงานอยู่ที่กรมราชเลขาธิการ แต่ท่านก็ยังคงเขียนหนังสือพิมพ์บางกอกเดลินิวส์และหนังสือพิมพ์บางกอกการเมืองเป็นงานเสริม และในปี พ.ศ.2472 ได้สมรสกับ นางสมพงศ์ (นิด) เศรษฐบุตร แต่แล้วก็ต้องแยกทางกันด้วยสาเหตุที่มีทัศนคติทางการเมืองไม่ตรงกัน

          ภายหลังการเกิดปฏิวัติเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2475 คุณสอ เสถบุตรซึ่งในขณะนั้นดำรงตำแหน่งหลวงมหาสิทธิโวหารได้ลาออกจากราชการและเข้าทำงานที่โรงเบียร์ (บริษัท บุญรอด บริวเวอรี่ จำกัด ในปัจจุบัน) กับเจ้าคุณภิรมย์ภักดี พร้อมกันนั้นยังเป็นผู้เขียนบทความโจมตีรัฐบาลในหนังสือบางกอกเดลินิวส์ ต่อมาคุณสอ เสถบุตรได้ถูกจับกุมและถูกจองจำที่เรือนจำบางขวางพร้อมกับผู้ต้องหาอีก 300 คน ในคดีก่อการกบฏบวรเดช พ.ศ.2476 ซึ่งต่อมาถูกย้ายไปคุมขังที่เกาะตะรุเตาและเกาะเต่าตามลำดับ ช่วงเวลาที่อยู่ในเรือนจำ คุณสอ เสถบุตรได้ตั้งปณิธานในการที่จะสร้างพจนานุกรมอังกฤษ – ไทย ซึ่งท่านเรียกว่า “งานแห่งชีวิต” แต่ในขณะที่ยังทำพจนานุกรมยังไม่เสร็จ คุณสอ เสถบุตรก็ยังคงเขียนหนังสือให้กับ Bangkok Times ไปเรื่อย ๆ เพื่อหารายได้ส่งให้กับครอบครัว โดยบทความที่ส่งให้กับ Bangkok Times นั้น จะถูกซ่อนไว้ในกระติกน้ำซึ่งแม่ของคุณสอ เสถบุตรจะเป็นผู้นำไปส่งให้กับมิสเตอร์ มันดิ บทความบางเรื่อง ท่านรัฐบาลให้ความสนใจจนต้องออกตามหาคนเขียนจึงทำให้คุณสอ เสถบุตรต้องหยุดเขียนให้กับหนังสือ Bangkok Times

          ในส่วนของพจนานุกรมอังกฤษ – ไทยนั้น พระยานิพนธ์พจนารถได้แสดงเจตนาที่จะเป็นผู้ตีพิมพ์ให้ ต่อมาภายหลังพระยานิพนธ์พจนารถได้เสียชีวิตลงพร้อมกับภรรยาในสงครามจึงไม่มีผู้สืบทอดเจตนารมณ์ในการตีพิมพ์พจนานุกรมฉบับอื่นให้กับคุณสอ เสถบุตร ผลงานนอกเหนือจากงานพจนานุกรม คุณสอ เสถบุตรยังเขียนนวนิยาย บทความเริงรมย์เคล้าการเมืองเรื่อง “พ.ศ.2481” และเขียนบันทึกเหตุการณ์ทำนองอัตชีวประวัติเรื่อง “จำเลยสารภาพ” รวมทั้งเขียนบทความประจำให้กับหนังสือ “น้ำเงินแท้” ซึ่งรวบรวมบทความของนักโทษการเมืองที่เขียนเกี่ยวกับการเมือง แต่สุดท้ายผลงานก็ต้องถูกทำลายเมื่อถูกเจ้าหน้าที่คุมขังค้นเจอ

         หลังจากได้รับการอภัยโทษ คุณสอ เสถบุตรได้เข้ารับตำแหน่งผู้อำนวยการหนังสือพิมพ์ “ศรีกรุง” และเริ่มต้นเข้าสู่เส้นทางการเมืองโดยลงสมัครผู้แทนราษฎร ก่อตั้งพรรคก้าวหน้าซึ่งกลายมาเป็นพรรคประชาธิปัตย์ แต่เส้นทางการเมืองของท่านไม่สร้างชื่อเสียงได้มากเท่ากับเส้นทางของนักเขียนและนักหนังสือพิมพ์ ดังนั้นภายหลังสงครามโลกครั้งที่สองสิ้นสุดลง คุณสอ เสถบุตรจึงร่วมกับนายมานิต วสุวัตเจ้าของหนังสือพิมพ์ “ศรีกรุง” และ “ไทยราษฎร์” ทำหนังสือพิมพ์รายวันภาษาอังกฤษชื่อว่า “Liberty” เพราะมีปัญหาเกี่ยวกับเรื่องหุ้น และได้ตั้งโรงพิมพ์ขึ้นเองพร้อมกับทำนิตยสารรายสัปดาห์ภาษาอังกฤษชื่อว่า “Leader สอ เสถบุตร” แต่สุดท้ายคุณสอ เสถบุตรก็ตัดสินใจเลิกทำเพราะท่านมีภาระรับผิดชอบหลายอย่างทั้งการเขียนพจนานุกรมฉบับห้องสมุดที่ต้องตีพิมพ์เพิ่มเพราะขาดตลาด, พจนานุกรมฉบับประจำโต๊ะทั้งแบบ Large Type และ Small Type (พจนานุกรมที่มีลักษณะเหมือนกับฉบับประจำห้องสมุด แต่มีขนาดเล็กกว่า ราคาถูกกว่า เหมาะสำหรับนิสิตนักศึกษา) และพจนานุกรมสำหรับเด็กนักเรียนระดับประถมหรือระดับมัธยมศึกษาตอนต้นชื่อว่า “New Model English – Thai Dictionary (Handy Edition)” โดยตัดคำที่ไม่จำเป็นออกเพื่อให้เหมาะสมกับวัย ในส่วนของพจนานุกรมฉบับประจำโต๊ะได้ถูกเปลี่ยนมือให้บริษัทประชาช่างรับช่วงตีพิมพ์จำหน่ายแทนพระยานิพนธ์พจนารถที่เสียชีวิตลง แต่แล้วก็เกิดปัญหาเกี่ยวกับการพิมพ์จำหน่ายจนนางพิมพวัลคุ์ เสถบุตร ภรรยาคนที่สองของคุณสอ เสถบุตร ตัดสินใจตั้งโรงพิมพ์และตีพิมพ์เองเพื่อตัดปัญหา แต่ในที่สุดงานก็ต้องโอนลิขสิทธิ์ให้กับสำนักพิมพ์นายอุดม ชาตบุตรเป็นผู้พิมพ์จำหน่าย

          ชีวิตในบั้นปลายของคุณสอ เสถบุตรหมดไปกับการเดินทางท่องเที่ยวตามสถานที่ต่าง ๆ รอบโลก แต่ท่านก็ยังไม่หยุดเส้นทางของนักเขียนลง และเริ่มต้น “งานแห่งชีวิต” ครั้งที่สอง โดยในครั้งนี้ท่านได้เขียนพจนานุกรมไทย – อังกฤษฉบับประจำห้องสมุด เพื่อหารายได้มาจุนเจือภรรยา และบุตรธิดาอีก 9 คน โดยท่านเขียนขึ้นในปี พ.ศ.2508 และออกพิมพ์จำหน่ายครั้งแรกในปี พ.ศ.2509 ซึ่งนับว่าเป็นผลงานชิ้นสุดท้ายที่คุณสอ เสถบุตร ได้ฝากฝีมือไว้ก่อนที่จะเสียชีวิตลงอย่างสงบในวันที่ 9 กันยายน พ.ศ.2513 โดยคุณสอ เสถบุตร ได้ขายพจนานุกรมทั้งหมด ทั้งฉบับอังกฤษ – ไทยและไทย – อังกฤษให้นางบุญพริ้ง ต.สุวรรณ ผู้ก่อตั้งสำนักพิมพ์ไทยวัฒนาพานิช เป็นผู้ผลิตและจัดจำหน่ายอยู่เป็นเวลาหลายสิบปี จนกระทั่งในปัจจุบัน บริษัท พรีมา พับบลิชชิง จำกัด ได้รับโอนลิขสิทธิ์ทั้งหมดมาผลิตและจัดจำหน่าย โดยคงไว้ซึ่งคุณภาพของพจนานุกรมที่กลั่นจากอัจฉริยภาพทางภาษา และความมุ่งมั่นเพียรพยายาม ซึ่งมีคุณค่าและคุณูปการแก่การศึกษาของชาติ รวมทั้งเป็นต้นแบบของพจนานุกรมในรุ่นหลัง โดยบริษัทฯ ได้ปรับปรุงเนื้อหาและรูปเล่มให้ทันยุคสมัยมาโดยตลอด จนได้รับการยกย่องว่าเป็นพจนานุกรมที่ยอดเยี่ยมและเป็นที่นิยมสูงสุดเสมอมา


พจนานุกรมสอ เสถบุตร

 

 

0

Your Cart